Filosofische beschouwingen

1. Inleiding Wie naar de Belgische rechtsorde kijkt, ziet op het eerste gezicht vooral een moderne, liberale en pluralistische rechtsstaat. Toch loopt daaronder een oudere filosofische onderstroom mee: het Aristotelisch-Thomistisch natuurrecht en de neothomistische herneming daarvan vanaf het einde van de 19de eeuw. Die onderstroom is noch exclusief, noch rechtstreeks afleesbaar uit één wet of artikel, maar werkt veeleer via instituties (KU Leuven, katholieke partijen en vakbonden), via sociaal-politieke bewegingen (sociale katholieke arbeidersbeweging) en via begrippen als natuurrecht, menselijke waardigheid, rechtvaardig loon, gemeenschappelijk goed en vrijheid van onderwijs. Natuurrecht is het idee dat er een objectieve morele orde bestaat die voorafgaat aan elke menselijke wet. Het zijn normen die zouden gelden ook als er (nog) geen parlement, koning of rechter was. Natuurrecht is de morele achtergrondmuziek van het recht: wat volgens rede/menselijke natuur sowieso juist of onj...

1. Inleiding: onderwijs als stadsspiegel Onderwijs is nooit louter een neutraal doorgeefluik van kennis. Het is een sociaal instituut dat talenten vormt, maar tegelijk ook sociale verschillen versterkt of net verkleint. In een stad als Antwerpen – superdivers, sociaal sterk gelaagd en demografisch jong – wordt die dubbele rol bijzonder scherp zichtbaar. Antwerpen is een “majority–minority city”: meer dan de helft van de inwoners heeft een migratieachtergrond, met 173 nationaliteiten in de stad. Bijna de helft van de leerlingen in het Antwerps basisonderwijs spreekt thuis geen Nederlands (48%), in het secundair gaat het om 43%. Opvallend veel kinderen groeien op in armoede of kansarmoede: recente cijfers tonen dat ongeveer één op de vier Antwerpse kinderen in armoede leeft, ondanks een lichte daling de voorbije jaren. De provincie Antwerpen heeft bovendien het hoogste aandeel personen in armoede of sociale uitsluiting van Vlaanderen. In die context wordt onderwijs zowel gezien als macht...

Inleiding Jacques Maritain wordt vaak getypeerd als een middeleeuws denker die “te laat” is geboren. Dat is m.i. maar de halve waarheid. Zijn neothomisme is geen museale heruitgave van Thomas van Aquino , maar een poging om Aristoteles en de scholastiek te gebruiken als taal om de breuklijnen van de twintigste eeuw – totalitarisme, secularisatie, mensenrechten – te doordenken. Precies daarom is zijn werk, en zijn invloed op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM), nog steeds filosofisch relevant. Neoscholastiek en neothomisme zijn termen die gebruikt worden om de heropleving van het thomistische en scholastieke denken binnen de Rooms-Katholieke Kerk in de 19e en 20e eeuw te beschrijven (Encycliek  Aeterni Patris  uit 1879 van Leo XIII) . Met dank aan de lessen filosofie aan de Universiteit Antwerpen (UA). 1. Neothomisme als politiek project 1.1 Terug naar Thomas – maar niet terug vóór de moderniteit Maritains morele en politieke filosofie staat expliciet in ...