Filosofische beschouwingen

Stelling De moderne technologische wereld is gebouwd op twee complementaire intellectuele vermogens. Uit de Alexandrijnse traditie (denk aan Euclides en Archimedes) stamt de kracht van axiomatische helderheid, idealisering en meetbaarheid - het vermogen om de werkelijkheid zó te abstraheren dat zij berekenbaar en verifieerbaar wordt. Uit de Newtoniaanse traditie komt de wetmatige dynamisering - het vermogen om veranderlijke systemen in tijd te beschrijven, te voorspellen en te beheersen met mathematische modellen. Samen maken ze grootschalige technologie mogelijk; afzonderlijk schieten ze tekort bij de grillige, netwerkachtige complexiteit van onze tijd. Hun blijvende waarde ligt daarom niet alleen in wat ze kunnen verklaren, maar in hoe ze ons leren modellen te bouwen, grenzen te herkennen en lagen van beschrijving te stapelen. Met dank aan de boeiende lessen filosofie aan de Universiteit Antwerpen (UA). Uiteraard is dit slechts een persoonlijke visie.  1) Wat is de “kracht” van h...

Inleiding Aristotelisch, thomistisch en neothomistisch denken bieden een indrukwekkend instrumentarium: act–potentie, vorm - stof, de vier oorzaken, natuurlijke teleologie, deugdethiek en natuurrecht. Ze oriënteren handelen op het goede en harmoniseren geloven en weten. Toch botsen deze kaders op specifieke grenzen zodra we te maken krijgen met grootschalige, snelle en op ondoorzichtige wijze gekoppelde techno-sociale systemen - denk aan wereldwijde datanetwerken, machine-learning, autonome infrastructuren en synthetische biologie. Dit essay schetst waar de klassieke schema’s vooral te kort schieten, en suggereert hoe ze vruchtbaar kunnen worden aangevuld. Met dank aan de boeiende lessen filosofie aan de Universiteit Antwerpen (UA). Uiteraard is dit slechts een persoonlijke visie.  1. Ontologie van artefacten vs. systemen Aristoteles en Thomas begrijpen artefacten primair als door menselijke intentie gevormde dingen: hun doel (telos) is extrinsiek en transparant. Moderne technologi...

Inleiding: het paradox van vrijheid en besluitvaardigheid Een liberale democratie wil twee dingen tegelijk: de macht legitimeren door inspraak en rechten, en tegelijk collectieve problemen oplossen die offers vragen, vaak nu, met baten later en diffuus verdeeld. Precies dat dubbele ideaal maakt haar sterk, maar ook stroperig. In wat volgt probeer ik te schetsen hoe (1) de politiek-institutionele logica die moeilijke keuzes ontmoedigt, (2) de maatschappelijke dynamiek die de kosten van besluitvorming verhoogt, en (3) de filosofische spanningen die vanuit het liberalisme zelf voortkomen. Daarna probeer ik te reflecteren over haalbare remedies die binnen het kader van de liberale democratie blijven. Met dank aan de boeiende lessen filosofie aan de Universiteit Antwerpen (UA). Uiteraard is dit slechts een persoonlijke visie. I. Politiek-institutionele logica: waarom de machine remt Electorale kortzichtigheid en rationele onwetendheid . In hedendaagse massademocratieën is de marginale invl...